Mindfulness

‘Mindfulness’  is de Engelse vertaling van een kernbegrip dat in het Pali – een oude Aziatische taal waarin de oorspronkelijke geschriften van het boeddhisme zijn opgesteld – sati wordt genoemd. Sati betekent het observeren of in figuurlijke zin oog in oog zijn met wat zich in het nu in of aan ons voordoet. Het impliceert tegenwoordigheid van geest, ontspannen aandacht. Sati heeft als functie het niet vergeten wat nu plaatsvindt; de Amerikaanse psychiater/meditatiebegeleider Mark Epstein beschrijft het dan ook als ‘het ons herinneren wat in het nu gebeurt’. Volgens de boeddhistische psychologie heeft Mindfulness een beschermende werking en kan zij beschouwd worden als een levensvriend of beschermengel. Eigenlijk is het moeilijk om een precieze Nederlandse vertaling te geven en om de specifieke observatieaspecten te blijven accentueren gebruikt men vaak de term Mindfulness. Een Nederlandse vertaling die mijns inziens zeer in de buurt komt is ‘opmerkzaamheid’, terwijl men ook vaak spreekt over aandacht of aandachttraining.

Mindfulness vindt plaats wanneer sprake is van drie componenten, die met elkaar verbonden worden en samen een buitengewoon helende kracht vormen. Allereerst is er bewustheid of tegenwoordigheid van geest, een helder gewaar zijn wat zich in het nu in of aan ons voordoet.
Een ander belangrijk aspect bij Mindfulness is acceptatie. Mindfulness wijst niets af. Zij (ver)oordeelt niet, alles wat op het moment plaatsvindt mag er zijn. In die zin brengt aandachttraining een bepaalde mildheid of vriendelijkheid met zich mee. Ten slotte is er een belangrijk ingrediënt dat benoemd kan worden als ‘het niet met het object identificerend gewaar zijn’. Dit verwijst naar een wonderlijk verstrikkende neiging die we als mens allemaal kennen. Van geboorte af aan neigen we er namelijk toe ons te vereenzelvigen met wat we meemaken. Zo vereenzelvigen we ons met ons lichaam, met onze ouders, bezittingen, enzovoort.

Volgens de boeddhistische psychologie vinden deze identificatiepatronen ook op innerlijk niveau plaats. Zo gaan we ons identificeren met gemoedstoestanden (‘mijn woede’, ‘mijn depressie’) en gedachten en worden hier soms volledig door betoverd of zelfs geobsedeerd. Mindfulness beschouwt al deze menselijke ervaringen en verschijnselen juist objectief en observeert op een niet vereenzelvigende manier wat zich in het nu voordoet…’

Klik hier om het artikel ‘Frits Koster over Mindfulnesstraining’  te lezen dat verschenen is in GGZ-magazine PsychoPraxis (april 2007)